Δεν Νιώθω Καλά – Αγκαλιάζοντας τα Συναισθήματά μας με το NLP

Ζούμε σε μία εποχή όπου όλοι γύρω μας μοιάζουν να είναι χαρούμενοι. Ή τουλάχιστον έτσι μας λένε και αυτή την εικόνα “πλασάρουν” στα social media. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι φυσιολογικό να νιώθουμε ότι κάτι δεν πάει καλά με εμάς όταν δεν είμαστε απόλυτα ευτυχισμένοι ή δεν μάς πάνε όλα τέλεια. Αλλά, η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν μπορεί να αισθάνεται χαρούμενος όλη την ώρα – και αυτό είναι απολύτως εντάξει. Τα ανθρώπινα όντα είναι συναισθηματικά πλάσματα και κάθε συναίσθημα εξυπηρετεί έναν σκοπό.

Έχει δημιουργηθεί μία εμμονή με το κυνήγι της ευτυχίας που συχνά μας οδηγεί στο να καταπιέζουμε ή να αγνοούμε τα πιο “δυσάρεστα” συναισθήματα, γεγονός που μας αποξενώνει από τον ίδιο μας τον εαυτό, καθώς απορρίπτουμε ένα ολόκληρο κομμάτι του, τόσο σημαντικό και ουσιώδες όσο και όλα τα υπόλοιπα. Ωστόσο, κατανοώντας και αγκαλιάζοντας ολόκληρο το φάσμα των συναισθημάτων, μπορούμε να καλλιεργήσουμε την πραγματική συναισθηματική ευημερία και ανθεκτικότητα.

Κάθε Συναίσθημα Εξυπηρετεί έναν Σκοπό

Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία ορίζει το συναίσθημα ως «μια αυτοτελή αισθητηριακή εμπειρία». Τα συναισθήματα είναι «υποκειμενικά, αξιολογικά και ανεξάρτητα» από τις αισθήσεις, τις σκέψεις ή τις εικόνες που τα προκαλούν». Στην ουσία, τα συναισθήματα είναι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε και βιώνουμε συνειδητά τη συναισθηματική αντίδραση. Ενώ οι αντιδράσεις είναι αυτόματες, φυσιολογικές αποκρίσεις σε εξωτερικά ή εσωτερικά ερεθίσματα (π.χ. ο φόβος προκαλεί αυξημένο καρδιακό ρυθμό), τα συναισθήματα αντιπροσωπεύουν τη νοητική αντίληψη και το προσωπικό νόημα που αποδίδουμε στις αντιδράσεις.

Ένα πολύ συχνό λάθος που κάνουμε, είναι να κατηγοριοποιούμε τα συναισθήματα σε «καλά» ή «κακά». Ο ενθουσιασμός, η χαρά, η αγάπη συνήθως θεωρούνται επιθυμητές συναισθηματικές καταστάσεις, ενώ η λύπη, ο θυμός και ο φόβος συχνά χαρακτηρίζονται ως αρνητικά ή ανεπιθύμητα. Ωστόσο, αυτή η δυαδική θέαση των συναισθημάτων υπεραπλουστεύει τον ρόλο τους στη ζωή μας. Η αλήθεια είναι ότι τα συναισθήματα δεν είναι εγγενώς καλά ούτε κακά – είναι απλώς μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.

Τα συναισθήματα δεν είναι τυχαία. Είναι ο τρόπος του μυαλού και του σώματός μας να επικοινωνεί μαζί μας. Κάθε συναίσθημα έχει μια συγκεκριμένη λειτουργία και ακόμη και αυτά που αντιλαμβανόμαστε ως «αρνητικά» είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη και την επιβίωσή μας.

• Η θλίψη μας βοηθά να επεξεργαστούμε την απώλεια και σηματοδοτεί την ανάγκη για υποστήριξη ή ξεκούραση, παύση και σκέψη.
• Ο θυμός μας δίνει ενέργεια να αντιμετωπίσουμε την αδικία ή τα όρια που ξεπερνιούνται.
• Ο φόβος μας προειδοποιεί για πιθανό κίνδυνο και μας προτρέπει να είμαστε προσεκτικοί.
• Η έκπληξη μας ειδοποιεί για απροσδόκητες αλλαγές και μας βοηθά να προσαρμοστούμε γρήγορα.
• Η ενοχή είναι σημάδι ενσυναίσθησης και μέσω αυτής μπορούμε να συνειδητοποιούμε τα λάθη μας και να κάνουμε εποικοδομητική αυτοκριτική.

Όταν χαρακτηρίζουμε ορισμένα συναισθήματα ως «κακά», κινδυνεύουμε να τα καταπιέσουμε ή να τα αγνοήσουμε, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική δυσφορία και αποσύνδεση. Δηλαδή, είναι σαν να “κλείνουμε τα αυτιά μας” στα σημαντικά μηνύματά που μεταφέρουν, γιατί, στην πραγματικότητα, αυτά τα συναισθήματα είναι πολύτιμοι αγγελιοφόροι, που μας καθοδηγούν προς την αυτογνωσία.

Τα συναισθήματα δεν είναι προβλήματα που πρέπει να διορθωθούν, αλλά εμπειρίες που πρέπει να κατανοηθούν. Βλέποντάς τα μέσα από αυτό το πρίσμα, μπορούμε να τα προσεγγίσουμε με περιέργεια και όχι με κριτική διάθεση.

Γιατί δε Γίνεται να Είμαστε Συνέχεια Χαρούμενοι

Σύμφωνα με τη Θεωρία του Ηδονικού Διαδρόμου (Hedonic Treadmill Theory), που έχει μελετηθεί ευρέως στην ψυχολογία, η ευτυχία είναι φευγαλέα συνθήκη. Ακόμη και όταν πετυχαίνουμε κάτι που μας δίνει χαρά -μια προαγωγή, ένα ταξίδι ή μια νέα σχέση- ο εγκέφαλός μας προσαρμόζεται γρήγορα, επιστρέφοντας στη βασική συναισθηματική κατάσταση. Αυτή η κυκλική φύση των συναισθημάτων διασφαλίζει ότι τα σκαμπανεβάσματα είναι ένα φυσιολογικό μέρος της ζωής – σαν ένα θερμόμετρο που μας δείχνει τι συμβαίνει μέσα μας.

Μια μελέτη των Mauss et al. (2011) που δημοσιεύθηκε στο Emotion διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που πιέζουν τον εαυτό τους να νιώθουν πάντα ευτυχισμένοι, συχνά βιώνουν χαμηλότερα επίπεδα συνολικής ευημερίας. Αυτό μπορεί να ερμηνευτεί ως ένα παράδοξο: όσο περισσότερο επιδιώκουμε την ευτυχία, τόσο περισσότερο την θέλουμε και τόσο μεγαλύτερη είναι η απογοήτευσή μας όταν αναπόφευκτα δεν μπορούμε να την πετύχουμε. Αντί να επιδιώκουμε συνεχώς την ευτυχία, θα πρέπει να στοχεύουμε στη συναισθηματική ισορροπία – επιτρέποντας στον εαυτό μας να αισθάνεται και να επεξεργάζεται όλα τα συναισθήματα χωρίς να τα κριτικάρει. Με αυτόν τον τρόπο, μειώνουμε την πίεση να «είμαστε ευτυχισμένοι» και μπορούμε και δημιουργούμε χώρο στα συναισθήματα ως πηγή εσωτερικής καθοδήγησης, ανάπτυξης και ευημερίας.

Τοξική Θετικότητα: Η Πίεση να Είμαστε Πάντα «Καλά»

Η τοξική θετικότητα αναφέρεται στην κοινωνική πίεση να διατηρούμε πάση θυσία μια θετική προοπτική, ακόμη και μπροστά στις αντιξοότητες. Είναι η πεποίθηση ότι πρέπει πάντα να «βλέπουμε τη θετική πλευρά» ή να «παραμένουμε θετικοί», ανεξάρτητα από το πώς πραγματικά αισθανόμαστε.

Ενώ η θετικότητα έχει τα οφέλη της, η επιβολή της μπορεί να είναι επιβλαβής. Η τοξική θετικότητα οδηγεί συχνά στην καταπίεση των συναισθημάτων που θεωρούμε αρνητικά, ακυρώνοντάς τα εξ ολοκλήρου, αλλά και ακυρώνοντας τα συναισθήματα των άλλων. Συνήθη παραδείγματα περιλαμβάνουν:

• Να λέμε σε κάποιον που πενθεί για ένα πρόσωπο που έφυγε να «εστιάσει στις καλές στιγμές που ζήσανε μαζί» αντί να αναγνωρίσουμε τον πόνο του.
• Να συμβουλεύουμε κάποιον που έχει άγχος να «σκέφτεται θετικά» χωρίς να αναγνωρίζουμε και να αντιμετωπίζουμε τις υποκείμενες αιτίες που προκαλούν το άγχος του.
• Να προσποιούμαστε ότι όλα είναι καλά, όταν περνάμε δύσκολα, από φόβο μήπως επιβαρύνουμε τους άλλους.

Έρευνα των Chapman et al. (2013) κατέδειξε ότι η άρνηση ή η αποφυγή των συναισθημάτων μπορεί να έχει πολύ σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική και συνολική υγεία. Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε ότι οι άνθρωποι που καταπιέζουν τα συναισθήματα τους είναι πιο πιθανό να βιώσουν άγχος, ενώ η καταστολή συναισθημάτων μπορεί να ενέχει τον κίνδυνο να συσσωρευτεί και να εξελιχθεί σε ασθένειες από φλεγμονές, έλκη, μέχρι και καρκίνο και ενδεχομένως πρόωρο θάνατο.

Τι Είναι ο Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός;

Ο Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός (NLP) γεννήθηκε μέσα από ένα θεμελιώδες ερώτημα: «Πώς σκέφτεται και λειτουργεί κάποιος όταν ενεργεί με συγκεκριμένο τρόπο;» (epistemology). Οι συνδημιουργοί του, μεταξύ των οποίων οι Richard Bandler, Robert Dilts, John Grinder, Judith Delozier, Frank Pucelik, παίρνοντας το έναυσμα από τον Gregory Bateson, παρατήρησαν ότι ορισμένα άτομα διέπρεπαν στους τομείς τους, πετυχαίνοντας αβίαστα την επιτυχία, ενώ άλλα δεν τα κατάφερναν παρά τις επίμονες προσπάθειές τους. Προσπάθησαν να αποκαλύψουν τις διαδικασίες σκέψης, γλώσσας και συμπεριφοράς πίσω από αυτή την επιτυχία και ανέπτυξαν το NLP ως ένα σύστημα για να διδάξουν αυτές τις στρατηγικές σε άλλους.

Αυτό το ερώτημα για το πώς λειτουργεί το μυαλό συνδέεται άμεσα με μια από τις βασικές αρχές του NLP: την έμφαση στην υποκειμενική εμπειρία. Σε αντίθεση με άλλες προσεγγίσεις που μπορεί να εστιάζουν σε καθολικές αλήθειες ή διαγνώσεις, το NLP αναγνωρίζει ότι κάθε άτομο επεξεργάζεται τον κόσμο με τον δικό του μοναδικό τρόπο. Δουλεύοντας, λοιπόν, με τις περιπλοκές που διέπουν την προσωπική αντίληψη, το NLP προσφέρει εργαλεία για τη σύνδεση με τα συναισθήματά μας και την κατανόησή τους σε ένα βαθιά προσωπικό επίπεδο.

Πώς το NLP μας Φέρνει πιο Κοντά στα Συναισθήματα Μας

Το NLP προσεγγίζει τα συναισθήματα ως αναπόσπαστα μέρη της υποκειμενικής μας πραγματικότητας, που διαμορφώνονται από τον τρόπο που ερμηνεύουμε και επεξεργαζόμαστε τον κόσμο γύρω μας. Δίνει έμφαση στις εσωτερικές διεργασίες (inner game) –τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε και αντιλαμβανόμαστε– που βρίσκονται πίσω και πέρα από τις εξωτερικές συνθήκες. Πώς, λοιπόν, το NLP συμβάλλει στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ μας και των συναισθημάτων μας:

1. Κατανόηση των Συναισθηματικών Προτύπων

Το NLP εμβαθύνει στο «πώς» των συναισθημάτων μας και όχι μόνο στο «γιατί». Για παράδειγμα, το γιατί νιώθουμε θυμό μπορεί να μην είναι τόσο σημαντικό όσο το πώς βιώνουμε τον θυμό – ποιές σκέψεις τον συνοδεύουν, και πώς ιδιοσυγκρασιακά εκδηλώνεται στο σώμα μας.

Τα συναισθήματα είναι βαθιά προσωπικά. Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τα γεγονότα, η γλώσσα που χρησιμοποιούμε και οι νοητικές εικόνες που δημιουργούμε διαμορφώνουν το πώς νιώθουμε και ανταποκρινόμαστε. Δύο άνθρωποι μπορούν να βιώσουν το ίδιο γεγονός αλλά να το επεξεργαστούν διαφορετικά με βάση τον εσωτερικό τους διάλογο, τις αναμνήσεις και την αισθητηριακή τους αντίληψη. Για παράδειγμα, σε μια διαφωνία με έναν φίλο το ένα άτομο μπορεί να αισθάνεται θυμό, ενώ το άλλο να νιώθει ενοχές.

Το NLP βοηθά τα άτομα να εξερευνήσουν τις μοναδικές εσωτερικές διαδικασίες, μέσω τον οποίων φτάνουν στο να νιώθουν με τον τρόπο που νιώθουν. Τι τους οδήγησε εκεί; Οι αντιλήψεις τους, οι εμπειρίες του παρελθόντος ή κάτι άλλο; Το NLP σέβεται την ατομικότητά  μας, βοηθώντας μας να εξερευνήσουμε τα μοναδικά συναισθηματικά μας τοπία χωρίς να μπαίνουμε στη διαδικασία της σύγκρισης.

2. Modeling: Μαθαίνοντας από τον Ίδιο μας τον Εαυτό και από τους Άλλους

Σημαντικό στοιχείο στη εξατομικευμένη διερεύνηση αποτελεί η θεμελιώδης προσέγγιση στο NLP το modeling που περιλαμβάνει την παρατήρηση, τη χαρτογράφηση και κατανόηση βημάτων και στρατηγικών που χρησιμοποιεί κάποιος και λειτουργεί ή δεν λειτουργεί αποτελεσματικά.

Για παράδειγμα στη διαχείριση των συναισθημάτων:

• Πότε διαχειριστήκαμε τη θλίψη με υγιή τρόπο; Μήπως εκείνη τη φορά που αφήσαμε τον εαυτό μας ελεύθερο να κλάψει μπροστά στον αγαπημένο μας φίλο και νιώσαμε παρηγοριά στην αγκαλιά του;
• Ποιες στρατηγικές μας βοήθησαν να ξεπεράσουμε τον φόβο στο παρελθόν; Ίσως εκείνη τη φορά που έπρεπε να πάμε στο πάρτυ που δεν ξέραμε σχεδόν κανέναν, αλλά το αντιμετωπίσαμε, αρχικά αναγνωρίζοντας το συναίσθημα και έπειτα εφευρίσκοντας τρόπους για να το διαχειριστούμε. Όπως το να χαιρετήσουμε ένα από τα λίγα οικεία πρόσωπα και να του χαμογελάσουμε. Και, πράγματι αισθανθήκαμε πιο δυνατοί. Όσο μικρό κι αν μας φάνηκε τότε, είναι ακριβώς αυτές οι λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά.

Ομοίως η θεμελιώδης αυτή προσέγγιση προσφέρει τη δυνατότητα να μελετήσουμε τα βήματα και τις στρατηγικές που χρησιμοποιούν αλλοι και είναι  αποτελεσματικές σε συγκεκριμένες καταστάσεις, να απομονώσουμε σημαντικές λεπτομέρειες και να τις προσαρμόζουμε και ενσωματώνουμε στις δικές μας μοναδικές ανάγκες.

Για παράδειγμα: Μπορούμε να μάθουμε από το πώς κάποιος παραμένει επιτυχώς ήρεμος υπό πίεση. Οι τεχνικές που χρησιμοποιεί – όπως το να παίρνει βαθιές αναπνοές ή να επαναπροσδιορίζει την κατάσταση (reframing) – μπορεί να είναι χρήσιμες για καταστάσεις που απαιτούν ψυχραιμία.

Επίσης, μπορούμε να παρατηρήσουμε τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο χρησιμοποιεί διεκδικητική επικοινωνία (assertiveness) για να εκφράσει εποικοδομητικά τον θυμό του, μαθαίνοντας πώς να διοχετεύουμε τον δικό μας θυμό παραγωγικά σε παρόμοια πλαίσια.

3. Ο Ρόλος των Συστημάτων (Representational Systems) & των Ιδιαίτερων Χαρακτηριστικών τους (Submodalities)

Oι άνθρωποι επεξεργάζονται τις εμπειρίες τους μέσω διαφορετικών συστήματων αναπαράστασης, τα οποία αντικατοπτρίζουν τις αισθητηριακές οδούς που χρησιμοποιούμε για να αναπαραστήσουμε τα ερεθίσματα από τον κόσμο:

• Οπτική οδός (εικόνες): Οδηγεί στην απεικόνιση των γεγονότων.
• Ακουστική οδός (ήχοι): Οδηγεί στην ακουστική καταγραφή και έκφραση γεγονότων.
• Κιναισθητική οδός (συναισθήματα): Οδηγεί στην σωματική εκδήλωση και αίσθηση γεγονότων.
• Οσφρητική και γευστική οδός (όσφρηση και γεύση): Οδηγούν στην αντίληψη της αίσθησης γεύσης και όσφρησης.

Εντοπίζοντας και δουλεύοντας με το κυρίαρχο αναπαραστατικό μας σύστημα, και τα ειδικά χαρακτηριστικά (submodalities) τα οποία το συνθέτουν και καταγράφονται οι εμπειρίες και δίνουν ώθηση στα συναισθήματα, μπορούμε να τα ρυθμίζουμε.

Για παράδειγμα: Ένα άτομο που συνθέτει τις σκέψεις του γύρω από μια εμπειρία που το προκάλεσε φόβο με ένα συγκεκριμένο οπτικό τρόπο μπορεί να επεξεργαστεί τα ειδικά χαρακτηριστικά (submodalities) της νοητικής εικόνας και τον τρόπο που σχετίζονται με τον φόβο και σταδιακά να αποδυναμώσει την ένταση. Αυτό δε σημαίνει πως θα παρακάμψει το συναίσθημα του φόβου ή θα το αντικαταστήσει με ένα συναίσθημα χαράς, ωστόσο, βοηθά στην απόκτηση μεγαλύτερου ελέγχου πάνω στα συναισθήματά, προσφέρει μια ανάσα και δίνει τη δυνατότητα κάποιος να δουλέψει βαθύτερα στους παράγοντες που διαμορφώνουν το συναισθηματικό τοπίο και να αποδυναμώσει την πηγή που το τροφοδοτεί.

4. Αναπλαισίωση Συναισθηματικών Εμπειριών

Ένα από τα δυνατά σημεία του NLP είναι η ικανότητά που μας παρέχει να επαναπροσδιορίζουμε καταστάσεις και συναισθήματα.

• Ο φόβος της δημόσιας ομιλίας μπορεί να επαναπροσδιοριστεί και να γίνει λειτουργικός ως μοχλός κινητοποίησης.
• Η θλίψη μετά από μια αποτυχία μπορεί να επαναπροσδιοριστεί ως ευκαιρία για αναστοχασμό, προβληματισμό και σταθμό ανατροφοδότησης.

Αυτή η αλλαγή προοπτικής μας επιτρέπει να βιώνουμε συναισθήματα με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούμε να τα ελέγχουμε και να μην τα αισθανόμαστε κατακλισμιαία και συντριπτικά.

Το NLP χρησιμοποιεί την προσέγγιση Time Line Therapy για την αποτελεσματική διαχείριση, αναπλαισίωση και αποδυνάμωση αρνητικών συναισθημάτων. Η μέθοδος αυτή λαμβάνει υπόψη τα διάφορα επίπεδα έντασης ενός αρνητικού συναισθήματος, από την αρχική αντίδραση μέχρι τη συσσώρευση δυσφορίας. Μέσω μιας συγκεκριμένης διαδικασίας, εντοπίζονται οι παράγοντες που το πυροδοτούν, καθώς και η πηγή που το τροφοδοτεί. Επιπλέον, τίθεται ένα σετ ερωτήσεων που στοχεύει στην ανάδειξη νέου τρόπου σκέψης και στη σταδιακή αποδυνάμωση του συναισθήματος.

Kανένα συναίσθημα δεν είναι εγγενώς αρνητικό. Ο φόβος, η θλίψη, ο θυμός, ακόμα και η ενοχή εξυπηρετούν, ως εσωτερικοί συναγερμοί, έναν σκοπό. Αναγνωρίζοντας και αφήνοντας τον εαυτό μας να βιώσει αυτά τα συναισθήματα, μπορούμε να μάθουμε από αυτά αντί να τα καταπιέζουμε ή να τα αποφεύγουμε. Μέσω της εστίασής του στην υποκειμενική εμπειρία, το NLP δημιουργεί πλαίσιο για τη σύνδεση με τα συναισθήματά μας, τη διερεύνηση σε βάθος,  την κατανόηση του εαυτού μας σε ένα πιο ολιστικό επίπεδο.

Αν, λοιπόν, θέλετε να ξεπεράσετε φόβους, να επεξεργαστείτε τη λύπη ή απλά να εμβαθύνετε στην αυτογνωσία σας, το NLP University Practitioner, πρόκειται για μία εις βάθος, βασισμένη στην επιστημονική γνώση, εκπαίδευση διάρκειας 6 μηνών, και αποτελεί το ιδανικό πρώτο βήμα στην πορεία σας προς μεγαλύτερη εναρμόνιση με τον εσωτερικό σας κόσμο! Μαθαίνοντας να αγκαλιάζετε όλα τα συναισθήματά και να χρησιμοποιείτε τεχνικές του NLP για να τα βιώσετε και να τα διαχειριστείτε, μπορείτε να επιτύχετε μεγαλύτερη συναισθηματική ισορροπία, ανθεκτικότητα και πληρότητα.