Γιατί Δεν Γίνεται Να Τα Κάνουμε Όλα Μόνοι Μας

Στον σύγχρονο κόσμο, επικρατεί συχνά η αντίληψη ότι η προσωπική αξία είναι συνυφασμένη με το πόσα καθήκοντα μπορεί να φέρει εις πέρας ένας άνθρωπος μόνος του. Είτε πρόκειται για το σπίτι, την ανατροφή των παιδιών, είτε για το εργασιακό περιβάλλον, η παγίδα του «αν θέλεις να γίνει κάτι σωστά, κάν’ το μόνος σου» οδηγεί μαθηματικά σε γνωστική κόπωση.

Η εν λόγω παγίδα, αν και αφορά όλους τους ανθρώπους, είναι πιο συχνή και βαθιά ριζωμένη στον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται οι γυναίκες, λόγω ενός σύνθετου πλέγματος κοινωνικών και πολιτισμικών παραγόντων:

• Το Σύνδρομο της «Superwoman»: Από μικρή ηλικία, οι γυναίκες συχνά κοινωνικοποιούνται με το πρότυπο του ατόμου που φροντίζει και τα προλαβαίνει όλα. Η κοινωνία επιβραβεύει τη γυναίκα που είναι άψογη επαγγελματίας, στοργική μητέρα και καλή οικοδέσποινα ταυτόχρονα.
• Το «Νοητικό Φορτίο» (Mental Load): Ακόμα και όταν τα καθήκοντα μοιράζονται, οι γυναίκες τείνουν να διατηρούν το ρόλο του «Project Manager». Είναι εκείνες που θυμούνται πότε λήγει το εμβόλιο του παιδιού, τι λείπει από το ψυγείο ή πότε πρέπει να πληρωθεί ένας λογαριασμός. 
• Πολιτισμικές Συνθήκες: Ειδικά στην ελληνική κουλτούρα, η έννοια της «θυσίας» είναι στενά συνδεδεμένη με τη γυναικεία ταυτότητα. Η γυναίκα που ζητά βοήθεια ή αναθέτει μια ευθύνη (π.χ. στον σύζυγο) συχνά έρχεται αντιμέτωπη με την εσωτερική φωνή της ενοχής.

Γιατί Κανείς Δεν Μπορεί Να Τα Κάνει Όλα Μόνος Του;

Από βιολογική και νευροεπιστημονική σκοπιά, ο εγκέφαλός μας έχει περιορισμένο  «ενεργειακό προϋπολογισμό» (cognitive bandwidth). 

1. Η Γλυκόζη ως Καύσιμο: Κάθε μικρή ή μεγάλη απόφαση, από το «τι χρώμα γραμματοσειρά θα βάλω στην παρουσίαση» μέχρι το «τι θα μαγειρέψω το βράδυ», καταναλώνει γλυκόζη. Όταν αναλαμβάνουμε να τα κάνουμε όλα μόνοι μας, ο προμετωπιαίος φλοιός (το κέντρο λογικής και ελέγχου) υπερθερμαίνεται.
2. Κόπωση Λήψης Αποφάσεων (Decision Fatigue): Όσο περισσότερες αποφάσεις παίρνουμε μέσα στην ημέρα, τόσο χειρότερη γίνεται η ποιότητά τους. Μετά από 10 ώρες διαχείρισης των πάντων, οι πιθανότητες να πάρουμε μια λάθος απόφαση αυξάνονται σημαντικά.

Η ανάθεση, λοιπόν, δεν είναι «τεμπελιά» ή «πολυτέλεια»· είναι στρατηγική διαχείριση πόρων. Με το να αναθέτουμε κάποια από τα καθήκοντά μας στους άλλους, ουσιαστικά μεταβαίνουμε από το ατομικό εγώ στη συλλογική ευφυΐα, όπου το αποτέλεσμα είναι πάντα ανώτερο από το άθροισμα των μερών του.

Multitasking: Δεξιότητα Επιβίωσης ή Παγίδα;

Για τους περισσότερους από εμάς – και ειδικά όσοι ισορροπούν ανάμεσα σε καριέρα, σπίτι και προσωπική ζωή, έχοντας αναλάβει πολλαπλούς ρόλους – το multitasking είναι μια δεξιότητα επιβίωσης.

Είναι η ικανότητα να διαχειριζόμαστε πολλά πράγματα ταυτόχρονα και η αλήθεια είναι πως αυτή η ευελιξία είναι ένα πολύ δυνατό εργαλείο, δείγμα υψηλής προσαρμοστικότητας και ευφυΐας. Το multitasking είναι απαραίτητο, σημαντικό και, σε πολλές περιπτώσεις, είναι αυτό που μας επιτρέπει να ανταπεξερχόμαστε στις απαιτήσεις της εποχής.

Ωστόσο, το κλειδί βρίσκεται στο μέτρο.

Σύμφωνα με τη νευροεπιστήμη, αυτό που ονομάζουμε πολλαπλές εργασίες ταυτόχρονα (multitasking) είναι στην πραγματικότητα μια ταχύτατη εναλλαγή πλαισίου (context switching). Κάθε φορά που το μυαλό μεταπηδά αστραπιαία από το email της δουλειάς στο τηλεφώνημα για το ιδιαίτερο του παιδιού, καταβάλλει προσπάθεια προσαρμογής.

• Όταν το multitasking γίνεται σύμμαχος, μας βοηθά να διεκπεραιώνουμε γρήγορα μικρές, αυτόματες εργασίες και να έχουμε μια σφαιρική εικόνα των πραγμάτων.
• Όταν το παρακάνουμε, κινδυνεύει η νοητική μας διαύγεια. Η κούραση συσσωρεύεται και το κόστος μετακίνησης της προσοχής μας (switching cost) από το ένα task στο άλλο, μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε εξαντλημένοι.

Τα 5 Επίπεδα της Ανάθεσης (Delegation Levels)

Είναι ξεκάθαρο, λοιπόν, πως ο εγκέφαλός μας, αυτή η εκπληκτική «μηχανή» επεξεργασίας, λειτουργεί όπως κάθε άλλη εξελιγμένη συσκευή: αν την υπερφορτώσουμε με πάρα πολλά ανοιχτά παράθυρα και διεργασίες, κάποια στιγμή θα «κρασάρει». Για να αποφύγουμε αυτή την πνευματική εξάντληση, η λύση είναι η στρατηγική ανάθεση. Δηλαδή, όχι να «πετάμε» δουλειές στους άλλους, αλλά να μοιραζόμαστε την ευθύνη με τρόπο που λειτουργεί για όλους. Να εμπιστευτούμε τον/τη σύζυγο να αναλάβει μια υποχρέωση του σπιτιού που εμάς μας πιέζει, να καθοδηγήσουμε το παιδί να μαζέψει το δωμάτιό του με δική του πρωτοβουλία, ή να δώσουμε χώρο σε έναν συνάδελφο να τρέξει ένα project.

Για να γίνει όμως αυτό αποτελεσματικά, πρέπει να κατανοήσουμε ότι η ανάθεση δεν είναι μια διαδικασία «όλα ή τίποτα», αλλά μια κλίμακα 5 βασικών σταδίων.

1. Επίπεδο Εκτέλεσης: Είναι το αρχικό στάδιο όπου λέμε στον άλλο «Κάνε ακριβώς αυτό που σου ζητάω». Εδώ ο έλεγχος παραμένει 100% σε εμάς και η αυτονομία του άλλου είναι μηδενική. Είναι χρήσιμο για πολύ απλές εργασίες ή όταν κάποιος βρίσκεται σε στάδιο εκπαίδευσης.
2. Επίπεδο Έρευνας: Σε αυτό το στάδιο ζητάμε βοήθεια στη συλλογή πληροφοριών: «Δες τις διαθέσιμες επιλογές και πες μου τι βρήκες, αλλά την τελική απόφαση θα την πάρω εγώ». Η αυτονομία παραμένει χαμηλή, αλλά γλιτώνουμε τον χρόνο της έρευνας.
3. Επίπεδο Πρότασης: Εδώ η εμπιστοσύνη μεγαλώνει. Ζητάμε από τον άλλον να αναλύσει το θέμα και να μας πει ποια λύση προτείνει. Η αυτονομία είναι μέτρια και αρχίζουμε να μοιραζόμαστε τη νοητική προσπάθεια.
4. Επίπεδο Απόφασης & Ενημέρωσης: Περνάμε σε υψηλή αυτονομία. Λέμε στο άλλο άτομο: «Πάρε την απόφαση που θεωρείς σωστή και απλώς ενημέρωσέ με για το αποτέλεσμα». 
5. Επίπεδο Πλήρους Εξουσιοδότησης: Ο άλλος αναλαμβάνει το θέμα εξ ολοκλήρου και εμείς δε χρειάζεται καν να ενημερωθούμε. Η αυτονομία είναι απόλυτη και το bandwidth του εγκεφάλου μας είναι πλέον ελεύθερο για κάτι άλλο.

Το μεγάλο λάθος που κάνουμε συχνά είναι να περιμένουμε από τους άλλους να λειτουργήσουν ξαφνικά στο Επίπεδο 4 (να πάρουν πρωτοβουλία και απόφαση), ενώ μέχρι χθες τους είχαμε περιορισμένους στο Επίπεδο 1 (να εκτελούν απλώς εντολές). Αυτό το χάσμα προσδοκιών είναι που γεννά τη σύγκρουση και την απογοήτευση. 

Τι Eίναι Tο NLP Και Πώς Σχετίζεται Με Την Ανάθεση Καθηκόντων; 

Το Neuro Linguistic Programming (NLP) πρόκειται για ένα διεπιστημονικό σύστημα που μελετά την υποκειμενική μας εμπειρία και τον τρόπο με τον οποίο «χαρτογραφούμε» τον κόσμο. Στην ουσία, εξετάζει πώς η αλληλεπίδραση μεταξύ του εγκεφάλου (Neuro), της γλώσσας (Linguistic) και της συμπεριφοράς (Programming) καθορίζει τα αποτελέσματά μας.

Ο εγκέφαλός μας είναι μια δυναμική δομή που δημιουργεί νευρωνικά μονοπάτια (neural pathways). Κάθε φορά που επαναλαμβάνουμε μια σκέψη ή μια δράση, αυτό το μονοπάτι χαράσσεται όλο και πιο βαθιά. Πώς σχετίζεται όμως αυτό με τη δυσκολία μας να αναθέσουμε και την τάση μας να τα κάνουμε όλα μόνοι μας;

Η ανάθεση συχνά αποτυγχάνει επειδή υπάρχει μια εσωτερική σύγκρουση. Δηλαδή, ενώ η λογική μας καλεί να ζητήσουμε βοήθεια, το βαθύτερο σύστημα πεποιθήσεών μας αντιστέκεται. Το NLP έρχεται να γεφυρώσει αυτό το χάσμα μέσω της ευθυγράμμισης (Alignment). Συχνά, το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη τεχνικών γνώσεων διαχείρισης, αλλά το γεγονός ότι το νευρικό μας σύστημα αντιδρά στην απώλεια ελέγχου. Ο εγκέφαλός μας τείνει να ερμηνεύει την ανάθεση ως κοινωνική απειλή (social threat). Αυτό μπορεί να σηματοδοτεί ότι φοβόμαστε ασυνείδητα ότι αν ο άλλος αποτύχει, θα κριθούμε εμείς, ενώ αν πετύχει, μπορεί να φανούμε περιττοί.

H ανάθεση μπλοκάρει συνήθως σε ένα από τα τρία παρακάτω επίπεδα του NLP:

• Neuro (Νευρολογία): Ο εγκέφαλός μας φιλτράρει χιλιάδες ερεθίσματα. Αν το “φίλτρο” μας είναι ρυθμισμένο να βλέπει μόνο λάθη, τότε η ανάθεση μας προκαλεί άγχος. Το NLP μας διδάσκει πώς να αλλάζουμε αυτά τα νευρολογικά φίλτρα ώστε να βλέπουμε την ανάθεση ως ευκαιρία και όχι ως απειλή.
• Linguistic (Γλωσσολογία): Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε δεν περιγράφουν απλώς την πραγματικότητα, τη δημιουργούν. Αν λέμε, απ’έξω ή από μέσα μας, «πρέπει να τα κάνω όλα εγώ», ο εγκέφαλός μας δέχεται μια εντολή που προκαλεί στρες. Το NLP βοηθά στη χρήση μιας γλώσσας που προάγει τη συνεργασία (π.χ. από το «θα το κάνω εγώ» στο «τι μπορώ να εμπιστευτώ ότι θα διαχειριστεί»).
• Programming (Προγραμματισμός): Πρόκειται για τις αυτοματοποιημένες αντιδράσεις που έχουμε εκπαιδευτεί να ακολουθούμε. Το NLP επιτυγχάνει επαναπροσδιορισμό (rewiring) αυτών των προγραμμάτων.

Πιο συγκεκριμένα, το NLP επεμβαίνει και βοηθά με τους εξής τρόπους:

1. Αποσύνδεση (Dissociation): Μια βασική αρχή στο NLP είναι άλλο ο άνθρωπος κι άλλο η συμπεριφορά του. Δηλαδή δεν είμαστε η συμπεριφορά μας ή η ενέργεια που κάνουμε. Στο συγκεκριμένο θέμα, μας βοηθά να δούμε το κάθε task ως κάτι ξεχωριστό από την προσωπική μας αξία. 
2. Ενίσχυση Εμπιστοσύνης: Μέσω συγκεκριμένων τεχνικών, μπορούμε να ανακτούμε την εσωτερική μας ηρεμία την κρίσιμη στιγμή της ανάθεσης, προστατεύοντας και τους άλλους και τον ίδιο μας τον εαυτό από το άγχος μας. Η βάση αυτής της ηρεμίας βρίσκεται στη συνειδητή εστίαση στο τι κάνουμε και, κυρίως, στο γιατί το κάνουμε. Μια τέτοια αναδρομή στον σκοπό μας, επιτρέπει να εντοπίσουμε τι πραγματικά μας εμποδίζει, να ευθυγραμμιστούμε με τις προτεραιότητές μας και να καλλιεργήσουμε ένα κλίμα βαθιάς και αμοιβαίας εμπιστοσύνης.

Πώς Το Meta Model Μας Βοηθά Να Αναθέτουμε Περισσότερο; 

Στο NLP, η φράση «ο χάρτης δεν είναι η περιοχή» αποτελεί το θεμέλιο της επικοινωνίας. Σημαίνει ότι η δική μας αντίληψη για το τι είναι “καθαρό σπίτι” ή μια “ολοκληρωμένη εργασία” (ο χάρτης μας) είναι μια απλοποιημένη εκδοχή της πραγματικότητας, επηρεασμένη από τα δικά μας βιώματα. 

Το πρόβλημα ξεκινά όταν αναθέτουμε μια εργασία βασισμένοι αποκλειστικά στον δικό μας χάρτη. Συχνά θεωρούμε τις προδιαγραφές αυτονόητες, με αποτέλεσμα:

• Ο άλλος να ορίζει «το τελείωσα» διαφορετικά από εμάς.
• Να δημιουργείται σύγκρουση, όχι λόγω κακής πρόθεσης, αλλά λόγω διαφορετικής ερμηνείας.

Για να γεφυρώσουμε αυτό το χάσμα, το NLP μάς προσφέρει τα εργαλεία για τη δημιουργία ενός «κοινού χάρτη». Έτσι, μπορούμε να εντοπίσουμε κοινή σκοπιμότητα ή να ιεραρχήσουμε τι είναι πιο σημαντικό και να διασφαλίσουμε ότι το σκεπτικό του συζύγου μας ή του συνεργάτη μας ταυτίζεται με το δικό μας, περιορίζοντας τις πιθανότητες λάθους.

Εργαλεία NLP Για Αποτελεσματική Ανάθεση 

Για να επικοινωνήσουμε σωστά, πρέπει να κινούμαστε με ευκολία ανάμεσα στο «γιατί» και στο «πώς». Εδώ επιστρατεύουμε δύο πανίσχυρα εργαλεία του NLP.

1. Hierarchy of Ideas (Ιεραρχία Ιδεών)

Κάθε ενέργεια που αναθέτουμε υπηρετεί μια σκοπιμότητα (Chunking Up) και ταυτόχρονα μπορεί να αναλυθεί σε συγκεκριμένα βήματα (Chunking Down).

• Chunking Up (Σκοπός): Μας βοηθά να βρούμε την κοινή σκοπιμότητα. Αντί να τσακωνόμαστε για το «πώς», συμφωνούμε στο «για ποιον λόγο» το κάνουμε.
• Chunking Down (Ανάλυση): Μας επιτρέπει να σπάσουμε μια αόριστη ιδέα σε εκτελέσιμα καθήκοντα, ώστε να μην υπάρχει σύγχυση.

2. Meta Model

Το Meta-Model στο NLP είναι σαν ένας μεγεθυντικός φακός. Μας βοηθά να καταλάβουμε ότι οι λέξεις που χρησιμοποιούμε είναι συχνά «φτωχές» μπροστά σε αυτό που πραγματικά θέλουμε να πούμε. Ο εγκέφαλός μας, για να εξοικονομήσει ενέργεια, κάνει τρία πράγματα:

1. Διαγραφή: Παραλείπει λεπτομέρειες.
2. Γενίκευση: Βάζει τα πάντα σε μια κατηγορία (π.χ. «ποτέ δεν βοηθάς»).
3. Παραμόρφωση: Αλλάζει τα γεγονότα βάσει συναισθημάτων.

Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το Meta-Model για να συγκεκριμενοποιήσουμε την εμπειρία. Για παράδειγμα: 

• Αόριστη Ανάθεση: «Θέλω να αναλάβεις το project».
• Ανάθεση με Meta-Model: «Τι συγκεκριμένα θέλω να αναλάβεις;» (Τη σύνταξη της τελικής αναφοράς).
  • «Με ποιον τρόπο θα ενημερώνομαι;» (Με ένα εβδομαδιαίο email κάθε Παρασκευή).
  • «Πώς θα ξέρουμε ότι το project πέτυχε;» (Αν ο πελάτης εγκρίνει το budget χωρίς αλλαγές).

Με τη χρήση αυτής της τεχνικής: 

1. Σταματάμε να διαβάζουμε σκέψεις (Mind Reading): Δεν περιμένουμε από τον άλλον να «μαντέψει» τι έχουμε στο κεφάλι σας.
2. Δημιουργούμε Αντικειμενικά Κριτήρια: Όταν λέμε «θέλω το δωμάτιό σου καθαρό ώστε να μην υπάρχει κανένα παιχνίδι στο πάτωμα», έχουμε δώσει μια οδηγία που δεν επιδέχεται αμφισβήτησης.
3. Μειώνουμε το Mental Load: Μόλις ο άλλος καταλάβει πώς αντιλαμβανόμαστε εμείς κάτι, δε χρειάζεται να τον επιβλέπουμε συνέχεια (micromanagement).

Κλείνοντας, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η ανάθεση είναι σημάδι υψηλής συναισθηματικής νοημοσύνης. Χρησιμοποιώντας τα εργαλεία του NLP, στην πραγματικότητα, ανακτούμε τον πολύτιμο νοητικό μας χώρο και επιτρέπουμε στον εγκέφαλό μας να λειτουργήσει με τη μέγιστη διαύγεια εκεί που πραγματικά χρειάζεται.

Αλεξάνδρα Ευθυμιάδου PhD
Ψυχολογία & Neuro-Linguistics
Ιδρύτρια nlpgreece®
Affiliated with NLP University, Santa Cruz, California